fetva

RRETH RREGULLËS: “NDIHMOHEMI MES VETI NË ATË QË JEMI UNIK,
DHE E ARSYETOJMË NJËRI-TJETRIN
NË ATË QË KEMI MENDIME TË NDRYSHME” 

PYETJA: Kam lexuar në disa libra tuaj dhe kam dëgjuar në disa ligjerata të thirrni në rregullën: “Ndihmohemi mes vete në atë që jemi unik, dhe e arsyetojmë njëri-tjetrin në atë që kemi mendime të ndryshme”. Kush e formuloi këtë rregull në këtë formë? A ka për këtë argument nga Sheriati? Si të ndihmohemi mes vete me bidatçinjtë dhe të devijuarit? Dhe si ta arsyetojmë atë që nuk pajtohet me ne, nëse ai me këtë kundërshton argumente nga Kur’ani dhe Sunneti? A nuk kërkohet prej nesh që njerëzve të tillë t’ua demantojmë tezat dhe t’i refuzojmë, në vend që t’ua falim dhe t’i arsyetojmë? A nuk thotë Kur’ani i ndershëm: “…Nëse nuk pajtoheni për ndonjë çështje, atëherë parashtrone atë te All-llahu (te Libri i Tij) dhe te i dërguari…” (En-Nisa: 59) Andaj, pse këtë që na kundërshton, të mos e drejtojmë në Kur’an dhe Sunnet, që është për qëllim me parashtrimin te All-llahu dhe Pejgamberi i Tij, në vend që të gjejmë për të arsyetime, e çfarë arsyetimi ka ai i cili e kundërshton argumentin e Kur’anit dhe Sunnetit?
Pa dorëza u them se kjo çështje mjaft na është pështjellur, andaj kemi nevojë të na sqarohet përmbajtja e saj dhe të na ceken argumentet relevante për të, e ju, falë asaj që ju dhuroi Zoti, keni mundësi ta bëni këtë. Mos i privoni nga kjo vëllezërit dhe bijtë tuaj. Ne u falënderojmë, e Zoti u shpërbleftë.

PËRGJIGJJA: Rregullën e përmendur në këtë formë e formuloi eruditi i madh, Sejjid Reshid Rida, prijësi i drejtimit bashkëkohor selefij, botuesi i revistës së njohur Islame “El-Menar”, autori i tefsirit, fetfave, traktateve dhe librave të cilat lanë gjurmë në tërë botën Islame. Kjo rregull u quajt “Rregulla e artë e Menarit”, dhe me këtë konsistohet në “ndihmën reciproke të pjesëtarëve të Islamit (ehlu-l-kible)”  së bashku kundër armiqve të Islamit.
Duhet ditur se Reshid Rida nuk e ka përpiluar këtë rregull ashtu shkel e shko, por ajo që e kupton analizuesi është se, ai këtë e ka nxjerrur nga udhëzimi i Kur’anit dhe Sunnetit, metodologjia e të parëve të devotshëm (selefus-salih), diktimi, rrethanat dhe nevoja e realitetit ekzistues, si dhe nevoja e ummetit Islam për bashkim dhe solidaritetit në përballimin e armiqve të tyre të shumtë, të cilët (armiqtë) mes vete kanë shumë kontradikta, por kur janë në pyetje muslimanët ata janë unik. Mu për këtë, Kur’ani në veçanti na tërhoqi vërejtjen: mosbesimtarët solidarizohen mes veti, ndërkaq pjestarët e Islamit nuk e bëjnë këtë mes veti. All-llahu i madhërishëm thotë: “Ata që e mohuan të vërtetën janë miq të njëri-tjetrit. E nëse nuk e bëni atë (të ndihmoni e të kujdeseni për njëri-tjetrin), bëhet trazirë dhe rrëmujë e madhe në tokë.” (El-Enfal: 73)
Domethënia e fjalës “nëse nuk e bëni atë” është: Nëse nuk ndihmoheni dhe solidarizoheni mes veti, sikundër veprojnë mosbesimtarët në anën e tyre, do të ndodhin trazira dhe turbullira në tokë si pasojë e ekzistimit të unitetit, bashkëpunimit dhe miqësimit mes jobesimtarëve, përkundër përçarjeve dhe dobësisë mes muslimanëve.
Për këtë, asnjë reformator muslimanë nuk ka rrugëdalje tjetër pos se ta thërret popullin islam në bashkim dhe solidaritet në përballimin e armiqve të tyre, të cilët ndihmohen mes vete kundër muslimanëve. Këto forca anti islame janë forca arrogante e tirane, si dhe i harrojnë mospajtimet e tyre sekondare për hirë të çështjeve jetike dhe qëllimeve globale.
A thua ka alternativë tjetër për një dijetar musliman, i cili e sheh bashkëpunimin e hebreizmit botëror, krishterizmit perëndimor, komunizmit ndërkombëtar dhe idolatrisë lindore, krahas frakcioneve të cilat u ndanë prej ummetit dhe dolën prej Islamit, përpos se t’i thërret pjesëtarët e Kibles (muslimanët) që të bashkohen në pikën më të imët të Islamit dhe të qëndrojnë të bashkuar përballë këtyre forcave djallëzore të cilat e posedojnë shpatën dhe arin, e posedojnë mashtrimin, mjeshtrinë dhe planin për shkatërrimin moral dhe material të këtij ummeti?!
Për këtë shkak, reformatorët e mirëpritën këtë rregull dhe u munduan ta realizojnë në praktikë. Prej atyre që më së tepërmi i kushtuan vëmendje kësaj rregulle ishte Imami shehid Hasen el-Benna, saqë shumë prej vëllezërve menduan se ai është formulues i kësaj rregulle.
Ndërkaq, për sa i përket asaj se si të bashkëpunojmë me bidatçinjtë dhe të lajthiturit, duhet ditur se bidatet (risitë) janë disa llojesh dhe gradash. Ka bidate të rënda, bidate të lehta, bidate që janë kufër (mosbesim) dhe bidate të cilat nuk e nxjerrin njeriun prej Islami, edhe pse ne atë e trajtojmë bidatçi dhe të lajthitur.
Po ashtu, nuk ka pengesë që të bashkëpunojmë me disa bidatçinj në segmentet e bazave të fesë dhe intereseve të kësaj bote në të cilat jemi unik, kundër atyre që janë bidatçinj më të mëdhenj se këta dhe më të zhytur në humbje dhe devijim, konform me rregullën e përvetësimit të dëmit më të lehtë.
po ashtu edhe kufri dallon; ka kufër të vogël (kufër dune kufër), sikundër që përmendet kjo prej shokëve të Pejgamberit [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem] dhe shokëve të tyre. Andaj, nuk ka ndonjë pengesë që të ndihmohemi me ata që bëjnë kufër të vogël, me qëllim të evitimit të rrezikut të kufrit të madh; bile ndodh që të ndihmohemi me disa mosbesimtarë dhe idhujtarë, edhe pse mosbesimi dhe idhujtaria e tyre është transparente dhe e pa dyshimtë, me qëllim të mbrojtjes nga një mosbesim i cili është më armiqësor apo më i rrezikshëm për muslimanët se sa i pari.
Në fillim të Sures “Rum”, dhe ajo që dihet për shkakun e zbritjes së saj, kemi sinjal se Kur’ani i konsideroi krishterët, të cilët sipas tij ishin mosbesimtarë, më afër muslimanëve se sa zjarrputistët. Për këtë arsye muslimanët u zemëruan me rastin e fitores së parë të persianëve zjarrputist mbi krishterët bizantin, në ndërkohë që qëndrimi i idhujtarëve ishte krejt i kundërt, sepse ata i konsideronin zjarrputistët më afër besimit të tyre politeist.
Por, Kur’ani famëlartë i përgëzoi muslimanët se kjo gjendje do të ndryshojë, dhe se për disa vite koha do të punojë për Bizantinët: “E atë ditë (kur do të fitojnë bizantinët) besimtarët do të gëzohen për ndihmën e All-llahut…” (Er-Rum: 4,5). Kur’ani rrëfen: “Elif, Lamë, Mimë. Bizantinët (rumët) u mundën, në tokën më afër (tokës së arabëve), po pas disfatës së tyre, ata do të ngadhnjejnë, brenda pak viteve. Çështja është vendim i All-llahut, fillim e mbarim (për disfatë dhe fitore). E atë ditë (kur do të fitojnë bizantinët) besimtarët do të gëzohen për ndihmën e All-llahut. Ai ndihmon atë që do dhe Ai është i gjithfuqishëm, mëshirues.” (Er-Rum: 1-5)
Pas çlirimit të Mekes, Pejgamberi [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem] kërkoi ndihmë prej disa idhujtarëve kurejsh kundër idhujtarëve të fisit Hevazin, edhe pse idhujtaria e tyre ka qenë e të njëjtit lloj. Këtë ai e bëri për shkak të lidhjeve familjare që kishin idhujtarët kurejsh me Pejgamberin [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem] dhe simpatisë ndaj tij për shkak të fanatizmit fisnor, ashtu që Safvan ibn Umejje para se ta përqafojë Islamin tha: “Më mirë të më pushtojë një kurejshij, se sa një i fisit Hevazin”!
Ehli Suneti, edhe pse i konsideroi Mutezilët bidatçinj, nuk e hudhi poshtë shfrytëzimin e krijimtarisë së tyre shkencore dhe ideore në çështjet në të cilat pëlqenin, e po ashtu kjo nuk i ndaloi ata që t’ua demantojnë atyre tezat në çështjet në të cilat i shihnin se kanë gabuar dhe i janë shmangur sunnetit. Shembull më eklatant për këtë është tefsiri i quajtur “Keshaf” i dijetarit të shquar Ez-Zamahsherij, i cili është Mutezilit i njohur. Mirëpo, edhe përkundër kësaj, nuk gjejmë asnjë dijetar pas tij i cili u morr me komentimin e Kur’anit, e që mos të bazohet dhe mos të thirret në të, sikundër që shihet kjo qartë në tefsiret e Razit, Nesefijut, Nejsaburit, Bejdavijut, Ebu Suudit, Alusit dhe tjerëve.
Për shkak të rëndësisë së këtij libri, vërejmë se një dijetar i shquar si Ibn Haxheri, bën analizën e haditheve të tij nga aspekti i autenticitetit, dhe i përmblodhi në libër të cilin e quajti “El-kafi esh-shaf fi tahrixhi ehadithi-l-keshaf”. po ashtu, edhe dijetari i shquar Ibn Munejjir përpiloi një libër me vërejtje ndaj këtij tefsiri, e në veçanti për çështjet diskutabile, të cilin e quajti “El-intisaf mine-l-keshaf”.
Imam Ebu Hamid El-Gazali, kur ua demantoi tezat filozofëve, mendimet e të cilëve i mashtruan shumë njerëz, sa që u bënë peshojë në të cilën i matnin tekstet e Kur’anit dhe Sunnetit, ashtu që nëse tekstet përputheshin me mendimet e tyre, i pranonin, e nëse jo, atëherë domosdo i ndryshonin nga kuptimi i tyre, sado që të ishin decide në argumentueshmëri, kërkoi ndihmë në këtë nga të gjitha frakcionet islame të cilat nuk e kishin arritur shkallën e kufrit (mosbesimit). Për këtë ai nuk e pa tragjike që të shërbehet me mendime të Mutezilëve dhe të ngjashmëve me ta, për t’i mohuar mendimet e filozofëve. Në lidhje me këtë, në hyrje të librit “Vetëshkatërrimi i filozofëve” thotë: “Që të dihet se synojmë t’ia tërhekim vërejtjen atij i cili ka formuar bindje të mirë për filozofët dhe mendon se metodologjia e tyre është e pastër nga kontradiktat, duke i treguar divergjencat e tyre. Për këtë, unë atyre iu qasem vetëm si injorues, e jo si konfirmues, ua njollos botëkuptimet e tyre kategorike me kushtëzime të ndryshme. Disa herë ua imponoj spekulimet e Mutezilëve, disa herë të Keramitëve, e disa herë të Vakifijeve, por asnjëherë nuk e mbroj ndonjë koncept prej këtyre, por të gjitha fraksionet i shndërroj në një bllok të përbashkët kundër tyre. Frakcionet tjera ndoshta nuk përputhen me ne në detaje, ndërkaq këto prekin në çështjet thelbësore të fesë, për atë le të triumfojmë mbi to, sepse në vështirësi shmangen urrejtjet”.1    
Andaj, vëllau i cili thotë: “Si ta arsyetojmë atë i cili na kundërshton, nëse ai me këtë e kundërshton tekstin kur’anor apo atë të hadithit”, i themi se All-llahu i madhërishëm thotë: “… Nëse nuk pajtoheni për ndonjë çështje, atëherë parashtrone atë te All-llahu (te libri i Tij) dhe te i dërguari…” (En-Nisa: 59)
Ky vëlla e paska harruar një çështje mjaft të rëndësishme: se tekstet (argumentet) dallojnë shumë në autenticitetin dhe argumentueshmërinë e tyre nga aspekti i asaj se a janë decid apo jo.
Disa argumente janë të prerë nga aspekti i autenticitetit, si Kur’ani famëlartë dhe hadithet mutevatir, të cilat janë të paktë. Disa dijetarë këtyre ua kanë bashkangjitur hadithet e dy koleksioneve të vërteta (Buhariut dhe Muslimit), të cilat i pranoi ummeti dhe të cilat kanë një varg dëshmish ndjekëse që i bëjnë të paraqesin fakt të padiskutueshëm. Por disa tjerë nuk u pajtuan me këtë të fundit dhe çdo njëri prej tyre ka argumentet e veta.
Disa argumente janë jo të prera në aspektin e autenticitetit; këto i përbëjnë pjesa dërrmuese e haditheve të vërteta dhe të mira (sahih dhe hasen), të cilët janë transmetuar në koleksionet e “Suneneve”, “Musnedeve”, “Meaxhimeve” dhe “Musanefateve” të ndryshme.
Në fushën e lajmeve jo të prera (dhannij), grada e haditheve sillet në mes sahihut (të vërtetë), nga vetvetja apo me përforcime, dhe hasenit (i mirë), nga vetvetja apo me përforcime, varësisht nga kushtet e ekspertëve të kësaj lëmie në verifikimin dhe vërtetimin e hadithit nga aspekti i zinxhirit të transmetuesve (sened) apo tekstit të tij (metnit), apo të dyjave. Kështu, disa e pranojnë dhe e marrin si argument hadithin “Mursel”, disa tjerë e pranojnë atë, por me kushte, kurse disa tjerë e refuzojnë krejtësisht. po ashtu, dikush mund ta konsiderojë një transmetues të besueshëm, kurse i njëjti për të tjerët është i dobët.
Disa prej tyre vënë kushte të veçanta për çështje të caktuara, motivi për transmetimin e të cilëve është i theksuar, dhe për transmetimin e këtyre çështjeve nuk mjafton transmetimi i një individi. Kjo bëri që disa dijetarë t’i pranojnë disa hadithe dhe prej tyre të nxjerrin dispozita, në ndërkohë që ndonjë dijetarë tjetër të njëjtat hadithe i refuzon, sepse sipas tij ata nuk janë autentik dhe nuk i plotësojnë kushtet me të cilat hadithi konsiderohet i vërtetë sipas tij, apo ai mendon se ky kundërshtohet me një argument më të fortë se ai, si psh. të veprohet ndryshe prej hadithit. Shembujt për këtë janë aq të shumtë, sa që nuk mund të numërohen; këta i njohin studiuesit e haditheve të dispozitave, fikhut komparativ dhe fikhut medhhebor në librat e tyre të cilat merren me theksimin e argumenteve të medhhebit përkatës dhe demantimin e mendimit tjetër.
Ashtu siç ndryshojnë argumentet në aspektin e autenticitetit, edhe shumë e shumë më tepër ndryshojnë në argumentueshmërinë e tyre.
Disa argumente janë decide në argumentueshmërinë e tyre për dispozitën përkatëse, ashtu që argumenti nuk ka mundësi që të kuptohet apo sqarohet ndryshe, sikundër që flasin argumentet që urdhërojnë për namaz, zekat, agjërim dhe haxhxh për domosdoshmërinë (farz) e këtyre; argumentet që ndalojnë nga prostitucioni, kamata, pirja e alkoolit dhe të ngjashme, për ndalesën e këtyre (haram); si dhe pjesa dërrmuese e argumenteve kur’anore përkitazi me ndarjen e trashëgimisë. Ky lloj i argumenteve është shumë pak.
Disa argumente janë jo decide në argumentueshmëri, gjegjësisht ato kanë më tepër domethënie në kuptimin dhe sqarimin e tyre. Kështu, për shembull, disa dijetarë mund ta kuptojnë një argument se është i përgjithshëm, ndërkaq për disa tjerë ai është i veçantë, apo për disa ai është i pa kushtëzuar, kurse për të tjerët është i kushtëzuar; te disa ai mund të kuptohet në formën e tij tekstuale, kurse te të tjerët mund të kuptohet si alegori; te disa mund të jetë në fuqi, kurse te të tjerët i deroguar; për disa ai flet për dispozitë të domosdoshme, kurse për të tjerët flet për një dispozitë të pëlqyeshme; për disa ai ka të bëjë me një dispozitë të ndaluar (haram), kurse për të tjerët flet vetëm për një dispozitë të pa preferueshme (mekruh).
Bile edhe vetë rregullat e usulit (bazat e të drejtës islame), për të cilat disa mund të mendojnë se janë të mjaftueshme që gjithë t’u referohen atyre dhe në këtë mënyrë të zgjidhen problemet dhe kontradiktat, paraqesin objekt shqyrtimi kundërthënës në shumë segmente të tyre, ashtu që disa i konfirmojnë, e disa tjerë i mohojnë, disa i shohin të përgjithësuara, e disa të kushtëzuara.
Ja një shembull: Domethënia e imperativit, forma urdhërore, a flet se vepra përkatëse është e domosdoshme (vaxhib), apo është e pëlqyeshme? Apo i përfshinë që të dyja në mënyrë ekuivalente? Apo e ka domethënien e ndonjërës prej tyre me argumente ndihmëse? Apo imperativi kur’anor dallon nga ai i Sunnetit? Për këto çështje janë dhënë shtatë mendime, të cilat i kanë përmendur dijetarët, dhe çdo njëri ka argumentin dhe pikpamjen e vet.
Kështu, marrim shembull hadithet: “Shkurtoni mustaqet dhe lëshoni mjekrrat”, “Çifutët dhe krishterët nuk ngjyrosin (mjekrrat), e ju bëni ndryshe prej tyre”, “Kush ka ndonjë kafshë transporti tepër, le t’ia jep atij që nuk ka hiç”, “Përmende Zotin, ha me dorën e djathtë, ha para vetit.”
Këto imperative a kanë kuptim të domosdoshmërisë, preferimit apo udhëzimit? Apo çdo njëri prej këtyre imperativeve ka domethënie të veçantë në bazë të kontekstit dhe argumenteve ndihmëse?
Kështu thuhet edhe për domethënien e ndalesës: ndalesa a e ka kuptimin e ndalesës kategorike (haram), asaj jo kategorike (kerahe), apo përmban të dy domethëniet?
po ashtu, edhe për këtë librat e Usuli fikhut kanë regjistruar shtatë mendime.
po ashtu, ka kontradikta edhe sa i përket tekstit të përgjithshëm dhe të përveçëm, të kushtëzuar dhe të pa kushtëzuar, argumentit që merret direkt nga teksti dhe ai që nxirret nga kuptimi i tij, argumenti i deroguar dhe ai që është edhe më tej në fuqi, etj.
Bile edhe për ato gjëra që parimisht janë unik dijetarët, përsëri mund të kenë mospajtime në fushën e praktikës. Për këtë, dy palë mund të jenë unik në lejimin dhe materializimin e derogimit, por mund të mospajtohen në një tekst të caktuar: a është i deroguar apo jo? Si psh. hadithi: “Ai që i nxjerr nga koka gjak dikujt dhe ai të cilit i është nxjerrur, e kanë prishur agjërimin.”
Dy palë mund të jenë unik në faktin se disa fjalë dhe veprime të Pejgamberit [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem] janë në cilësi të tij si president dhe udhëheqës i popullit, gjë që nuk është rregullativë e përgjithshme dhe e përhershme për popullatën, mirëpo të dy palët mund të mos jenë në ujdi për një fjalë të caktuar apo vepër të caktuar, a është e këtij lloji apo jo. Shembull të tillë ka përmendur imam Karafi, edhe atë hadithet e Pejgamberit [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem]: “Kush e vret një armik, i takon ajo që e posedon ai”, dhe “Kush e ringjall një tokë të boshatisur, ajo i takon atij.” A i ka thënë ai këto fjalë në cilësi të shpalljes nga All-llahu, ashtu që të konsiderohet prej normave të përgjithshme dhe të përhershme, apo këto i ka thënë në cilësi të udhëheqësit të muslimanëve dhe presidentit të shtetit, si dhe si komandant suprem në luftëra, ashtu që këto norma vlejnë vetëm kur do të shqiptohen nga komandanti e presidenti?
Rreth këtyre çështjeve dijetarët kanë mbajtur qëndrime të ndryshme, dhe si rezultat i kësaj ndryshuan edhe dispozitat përkitazi me to.
po ashtu, dy palë mund të jenë unik se disa fjalë dhe veprime të Pejgamberit [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem] nuk kanë karakterin e normave ligjore, që ndjekja e tyre të ketë karakter adhurimi, por ato u takojnë çështjeve të kësaj bote, të cilat u lehen vlerësimeve të njerëzve dhe mendimit të tyre, sikur që e potencoi këtë në hadithin e vërtetë: “Ju jeni më kompetent për punët tuaja të kësaj bote.” Mirëpo të dy palët mund të dallojnë mes veti në lidhje me një fjalë apo veprim të caktuar: a është prej çështjeve të kësaj bote, të cilën nuk jemi të obliguar domosdo ta pasojmë, apo është prej çështjeve të fesë, të cilën nuk guxojmë ta kapërcejmë?
Të këtij lloji janë, për shembull, disa çështje që kanë të bëjnë me fushën e mjekimit, e që janë përmendur në disa hadithe. Imam Dehleviju i konsideroi çështje jo me karakter fetar-legjislativ, në ndërkohë që disa i glorifikuan dhe i konsideruan pjesë e fesë dhe sheriat që duhet ndjekur.
Ka edhe një shkak tjetër i cili konsiderohet prej shkaqeve më të rëndësishme të mospajtimeve në komentimin dhe kuptimin e teksteve. Ky është dallimi ndërmjet drejtimit “literarist” dhe drejtimit “analist”, gjegjësisht, drejtimit i cili ndalet në kuptimin tekstual të shprehjeve dhe tekstet i kupton vetëm tekstualisht, dhe drejtimit i cili i kushton kujdes domethënies, thelbit dhe qëllimit të tekstit; këta dalin prej kuptimit tekstual të tekstit, me qëllim të konfirmimit të asaj që e konsideron se është thelbi dhe qëllimi i tekstit. Këto dy drejtime gjenden në të gjitha çështjet jetësore. po ashtu, edhe në ligjet pozitiviste hasim se komentuesit e tyre u takojnë dy drejtimeve, atij tekstualist dhe atij egzoterik, apo atyre që kanë diapazon të gjërë dhe të ngushtë të trajtimit të teksteve.
Islami, pasi është fe e aktualitetit, i përfshiu të dy drejtimet dhe asnjërin prej tyre nuk e konsideroi jashtë Islamit, edhe pse sipas nesh drejtimi analist i qëllimeve identifikon thelbin e Islamit, me kusht që mos i margjinalizojë krejtësisht tekstet parciale.
Sunneti i Pejgamberit [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem] konfirmon pranimin e këtij dallimi në mendim, siç shihet qartë në ngjarjen e njohur të namazit të ikindisë te fisi Beni Kurejdha  pas luftës së Hendekut.
Buhariu transmeton prej Ibn Omerit, i cili thotë: Pejgamberi [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem] ditën e Aleatëve (luftën e hendekut) tha: “Askush prej jush mos ta falë ikindinë, pos se te Beni Kurejdhat.” Disa prej tyre namazi i zuri në rrugë, dhe një grup thanë: ‘Ne nuk e falim namazin pa mos arritur atje’, kurse një grup tjetër thanë: ‘Ne do të falemi, kjo nuk do të na refuzohet’. Ia përmendën këtë Pejgamberit [sal-lall-llahu alejhi ve sel-lem], e ai nuk e qortoi asnjërën palë.2
Ibn Kajjimi në librin e tij “Zadu-l-Mead” thotë: “Dijetarët ranë në dilemë se cili prej atyre grupeve ia qëlloi më tepër. Një grup thanë: ‘Ata që e vonuan, ia qëlluan, dhe sikur të ishim me ta edhe ne do ta vononim ashtu sikur e vonuan ata, dhe nuk do të faleshim tjetër kund, pos se te Beni Kurejdha, me qëllim të zbatimit të urdhërit të Pejgamberit, si dhe lënies së komentimit që nuk përkon me kuptimin tekstual të hadithit”.
Një grup tjetër thanë: “Ata të cilët e falën në rrugë në kohën e vet kanë përparësi dhe i arritën të dy vlerat. Ata nxituan ta çojnë në vend urdhërin e Pejgamberit për t’u nisur atje, si dhe nxituan ta fitojnë kënaqësinë e tij në faljen e namazit në kohën e vet, e pastaj nxituan t’u bashkangjiten tjerëve. Këta e fituan mirësinë e xhihadit dhe namazit në kohën e vet, dhe kuptuan se çka kërkohet prej tyre, ishin më studiues se tjerët, e në veçanti për atë namaz, i cili ishte namazi i ikindisë, e që është namazi i mesëm sipas hadithit të vërtetë dhe të qartë të Pejgamberit, i cili nuk mund të tjetërsohet e as të mohohet. Sunneti konfirmoi kujdesin maksimal ndaj këtij namazi, nxitimin për faljen e tij, si dhe ai të cilit i kalon ky namaz i është shkatërruar familja dhe pasuria, apo i janë asgjësuar veprat.3 Andaj, ajo që është thënë për këtë namaz nuk është thënë për tjerët. Ndërkaq ata të cilët e kanë vonuar, ajo që mund të thuhet për ta është se ata kanë arsyetim dhe kanë fituar një shpërblim, për shkak se i janë përmbajtur kuptimit tekstual të urdhërit dhe e kanë patur për qëllim ta realizojnë urdhërin, ndërkaq assesi nuk vjen në pyetje që ata ta kenë qëlluar, kurse ata që kanë nxituar në namaz e xhihad të kenë gabuar. Ata të cilët u falën në rrugë, i unifikuan argumentet dhe i arritën të dy mirësitë, dhe kanë fituar dy shpërblime, por edhe tjerët, po ashtu, janë të shpërblyer. Zoti qoftë i kënaqur me të gjithë”.4  
Qëllimi pas gjithë kësaj është që të themi: Ai i cili nuk përputhet me ne në një argument kategorik nga aspekti i besueshmërisë dhe argumentueshmërisë, nuk meriton prej nesh ta arsyetojmë, sepse gjërat e prera nuk kanë vend për mendim, por fusha e mendimit është në gjërat jo kategorike, dhe hapja e derës së mendimit të njeriut në çështjet decide është hapje e derës të keqes dhe trazirave për ummetin, pasojat e të cilës i din vetëm All-llahu i madhërishëm. Kjo, ngase argumentet decide janë autoritet të cilit i kthehemi në rast mospërputhjeje, si dhe ato i shuajnë divergjencat, e nëse ato i shndërrojmë në lëndë polemikash dhe kundërshtimesh, atëherë neve nuk na mbetet asgjë që mund të na gjykojë, e as autoritet t’i kthehemi atij!
Në disa libra të mia kam tërhequr vërejtjen se, prej komploteve dhe të këqijave më të rrezikshme ideologjike për jetën tonë fetare dhe kulturore është shndërrimi i argumenteve kategorike në jo kategorike, dhe atyre të qarta në jo të qarta.
Bile kundërshtimi në disa argumente kategorike mund të jetë prej kufrit të qartë. Kjo ka të bëjë me çështjet të cilat dijetarët tanë i quajnë “çështje të njohura domosdo nga feja”, e që paraqesin çështjet për të cilat ummeti janë unik dhe janë të njohura për të gjitha shtresat popullore, si psh. obligueshmëria e zekatit dhe agjërimit, ndalimi i kamatës dhe alkoolit, si dhe gjëra tjera të këtij lloji prej domosdoshmërive të fesë Islame.
Ndërkaq, ai i cili nuk përkon me ne në një argument jo kategorik, për ndonjë shkak prej shkaqeve të cilat i përmendëm, apo të ngjashmeve me ato të cilat i përmendi Shejhu-l-Islam Ibn Tejmijje në librin e tij “Shfajësimi i dijetarëve”, ku përmendi dhjetë shkaqe apo arsye të cilat ndikojnë që një dijetarë mos ta marë një argument ose hadith të caktuar, e ky është argument i diturisë dhe drejtësisë së tij të madhe, All-llahu qoftë i kënaqur me të, këtë njeri e arsyetojmë edhe nëse nuk pajtohemi me mendimin e tij.
Kështu duhet të jetë qëndrimi ynë, qëndrim i kozmopolitizmit me ata që dallojnë me ne në mendime, nëse për atë kanë argument në të cilin mbështeten dhe janë të bindur, edhe pse ne nuk pajtohemi me ata në zgjedhjen e rezultatit që e kanë zgjedhur ata.
Sa e sa mendime në disa kohë janë konsideruar të dobëta, të refuzuara, e shumë të largëta, por pastaj All-llahu i madhërishëm ka bërë që të ketë njerëz që mendimet e tilla i kanë mbështetur, forcuar dhe publikuar, sikur që kemi patur rast këtë ta shohim qartë në mendimet e Imam Ibn Tejmijes dhe shkollës së tij selefijje, e në veçanti në çështjet e shkurorëzimit. Mendimet e tij i kanë përkrahur shumë dijtearë Islam dhe komisione fetvash, dhe ato u bënë bazë e tyre. Me këto mendime All-llahu e shpëtoi familjen muslimane nga shkatërrimi dhe rrënimi, ndërkaq këto mendime, deri një kohë të afërt, kanë qenë sinonim i largimit dhe devijimit nga e vërteta (shkencore), bile edhe brenda Arabisë Saudite.
Lutja e jonë e fundit është: I tërë lavdërimi i vërtetë i takon vetëm All-llahut, mbikqyrës i botëve.

Fusnotat:

1 Prej hyrjes së tretë të Vetëshkatërrimit të filozofëve
2 transmeton Buhariu në librin “El-Megazi”, kreu: “Kthimi i Pejgamberit prej luftës së Aleatëve dhe shkuarja e tij te Beni Kurejdhat” (4119) Fet’hu-l-Bari; po ashtu, transmeton Muslimi në librin e “Xhihadit” (1770), dhe namazin e paraqiti se është i drekës. Këtë hadith e transmeton prej Ka’b bin Malikut dhe Aishes [radijall-llahu anha] dhe përmend se ishte namazi i ikindisë. Shënon në Fet’hu-l-Bari 7\408, 409.
3 transmeton Buhariu 2\26,53, prej hadithit të Burejdes me tekstin vijues: “Kush e len namazin e ikindisë, i janë asgjësuar veprat”; po ashtu e transmeton edhe Muslimi (626) prej hadithit të Ibn Omerit me tekstin vijues: “Atij të cilit i kalon namazi i ikindisë, sikur i është shkatërruar familja dhe pasuria”. Ky po ashtu gjendet edhe te Buhariu 4\24
4 Zadu-l-Mead  3\131
Shko te faqja: Fetva bashkëkohore>>>>>