logo
 
 

 

temat

Intervistë e huazuar: Dr. Murad Wilfried Hofmann

MËNYRA E EKSPOZIMIT TË THIRRJES ISLAME DUHET T’I PËRGJIGJET KULTURËS DHE TRADITAVE TË NJERËZVE TË CILËVE U DEDIKOHET

Me apo pa vetëdije ramë në kurthën e centralizimit, me ç’rast nuk kemi mundur ta paramendojmë Islamin ndryshe përveç të kuptuarit arab, të cilin ndonjëherë e mbulojnë tradita të caktuara lindore. Kemi harruar se Islami është shpallja e fundit e Zotit e cila nuk duhet centralizuar apo kufizuar në rajon të caktuar gjeografik apo grupacion civilizues, po madje qoftë ajo edhe Mekka, djepi i shpalljes.
Kemi harruar që, edhe pse bota arabe paraprin në bartjen e misionit islam, se ai nuk guxon ta përvetësojë atë. Kemi harruar se ekzistojnë mendime të ndryshme dhe ixhtihade jashtë regjionit arab, sidomos në momentin e tanishëm kohor, periudhë kjo kur pjesa më e madhe e botës nuk njeh gjuhën arabe.
Murad Hoffmani është lindur më 6 korrik të vitit 1931. Ishte ambasador i Gjermanisë dhe ka kaluar më shumë se 30 vjet në fushën e diplomacisë, prej çka pjesën më të madhe të kësaj periudhe ka kaluar në vendet islame, ku edhe është njoftuar me Islamin, derisa e përqafoi atë në vitin 1980. Pranimi i tij i Islamit ishte ngjarje botërore.
Krahas angazhimit të tij diplomatik, Dr. Murad Hoffmani e dha hisen e vet në ndërtimin e mendimit islam, duke filluar me veprën e tij të njohur “Rruga në Mekke”, e deri te veprat tjera të shkruara të cilat kanë shkaktuar shumë debatime në Evropë dhe botën islame, siç janë veprat: “Islami si alternativë”, “Islami 2000” dhe “Memoaret e një muslimani gjerman”.
Me të kemi biseduar për disa çështje lidhur me mendimin dhe të drejtën islame jashtë centralizimit arab, të cilit i mungon këndvështrimi botëror i cili përputhet me misionin përfundimtar islam. Asaj të drejte i mungon produkti juridik ideor nga Perëndimi, sepse ajo kryesisht mbështetet në atë që vjen nga Lindja. I mungon të kuptuarit e drejtë për ripërtrirjen e prezentimit fetar. Gjithashtu, edhe lidhshmëria e saj me të arriturat e fundit botërore dhe ndikimet e tyre në Islam.
Ndoshta përgjigjet e Dr. Murad Hoffmanit janë të shkurtëra apo jo mjaftë të gjera, por janë të rëndësishme për shkak të kontekstit për të cilin flitet. Këto përgjigje hapin çështje për të cilat meritohet të debatohet, e jo t’i pranojmë si përgjigje përfundimtare. Këto janë pjesë nga intervista të cilën e fillova me pyetjen e cila është bërë zakon të shtrohet pas 11 shtatorit, pas çkahit bota dhe historia ndahen në “para dhe pas shtatorit”

PYETJA: Duket se biseda fillon dhe ndoshta edhe përfundon me ndodhinë e madhe apo ngarjet e shtatorit. Disa individë konsiderojnë 11 shtatorin si fundin e prezentimit tradicional islam masave dhe si thirrje për vendosjen e mënyrës së re së prezentimit. Ç’mendoni ju për këtë? A pajtoheni me ndarjen e prezentimit islam në dy periudha: para dhe pas shtatorit?
DR. HOFMANN: Nuk besoj dhe nuk mendoj se ngjarjet e shtatorit janë aq të rrezikshme apo të rëndësishme për njerëzimin. Ato nuk janë sikurse ndodhitë tjera të rëndësishme, së paku për amerikanët, siç është bombardimi japonez i portit Harbour në Luftën e Dytë Botërore… Këto ngjarje nuk janë tepër të rëndësishme, por janë të rëndësishme. Njëmbëdhjetë shtatori do të bëhet ditë botërore, e pastaj gjërat do të kthehen në rrjedhën normale. Është kjo krizë e cila do të tejkalohet. Konsideroj se këto ngjarje kanë qenë të dobishme për Islamin dhe se në përgjithësi do të jenë të dobishme për interesin e Islamit. Argument për këtë është fakti se njerëzit po mundohen ta kuptojnë Islamin, duke u përpjekur që ta hulumtojnë dhe kuptojnë. Për shembull, për një vit janë shitur 40.000 ekzemplarë të përkthimit të domethënies së Kur’anit, të cilin personalisht e kam kontrolluar në gjuhën gjermane. Ky është një numër shumë i madh, i cili tregon se ndodhitë dhe goditjet e mëdha në fund bashkojnë Islamin dhe muslimanët.

PYETJA: Por ato ngjarje kanë lënë gjurmë të thella në mendimin dhe prezentimin islam, si dhe në vetë pamjen e Islamit, sidomos nga presionet amerikane dhe sulmet gjithnjë e më të mëdha ndaj Islamit. Si e shihni ju këtë ndikim, dhe a konsideroni se rezultatet e tyre janë pozitive apo negative?
DR. HOFMANN: Në të vërtetë, edhe unë ballafaqohem me këto gjurmë dhe natyrisht se hasi në dyshime të mëdha, madje edhe nëse jam nga ata muslimanë që u përmbahen ligjeve, rregullave dhe sistemeve të shteteve ku jetojnë. Është bërë gjë e zakonshme se çdo musliman është terrorist apo grup pasiv terrorist! Me fjalë tjera, ti sikur musliman gjithmonë paraqet rrezik. Kështu, kur udhëton, për në Amerikë për shmbull, ata ndaj teje sillen ndryshe: të ndalin në aeroport dhe ti i pret valixhet tua për disa orë me.
Por unë dua të flas për një gjë pozitive e cila ka ndodhur pas atyre sulmeve. Në konferencën e ISNA-së për muslimanët e Amerikës Veriore janë tubuar 42 mijë muslimanë, të cilët kishin ardhur nga të gjitha anët e Amerikës Veriore dhe janë takuar në Uashington. Pjesa më e madhe e tyre ishin djelmosha dhe vasha të veshur sipas dispozitave islame. Një veprim i tillë, sipas mendimit tim, është përgjigje pozitive që nënkupton se nuk ka fshehje, por se në realitet duhet të argumentohet të ekzistuarit tonë dhe të theksohet qëndrimi ynë.

PYETJA: Çfarë është vlerësimi juaj i prezantimit islam të cilin e përfaqësojnë muslimanët brenda dhe jashtë botës islame në përgjithësi përballë Perëndimit dhe jomuslimanëve gjatë periudhës së mëparshme?
DR. HOFMANN: Konsideroj se kusht i frytshmërisë së një misioni është që të mos jetë i centralizuar, por duhet të jetë i përshtatur ndaj rrethit ku zbatohet. Argument për këtë është se kur dikujt i flet për Islamin në gjuhë të huaj, ai do të të konsiderojë si të huaj dhe ashtu edhe do të sillet ndaj teje. Nuk mundet misioni islamo-indian të përhapet në Perëndim. Shpesh na arrijnë këtu në Perëndim libra nga Pakistani dhe India në gjuhën angleze, kopertinat e të cilave nuk janë cilësore, teksti është i paqartë dhe përplot gabime, kurse letra është e cilësisë së keqe. Këto gjëra i largojnë njerëzit nga leximi i atyre librave… Kjo është pika kryesore e dobët në prezantimin islam Perëndimit. Për këtë shkak misioni nuk duhet të jetë importues, por duhet të ketë baza të brendshme (vendase), duhet të jetë i prezentuar në gjuhën e njerëzve të cilëve u është dedikuar. Mënyra e ekspozimit të atij misioni duhet t’i përgjigjet kulturës dhe traditave të njerëzve të cilëve u dedikohet, në mënyrë që të japë sa më shumë rezultate.

PYETJA: Misionarizmi islam nuk ndalet në përtërirjen e mënyrës së prezantimit, kurse për çdo ditë ka gjithnjë e më shumë konferenca, simpoziume dhe kërkesa amerikano-botërore që muslimanët të ndryshojnë mënyrën e ekspozimit… Si e shikoni ju tërë këtë? Si duhet të ripërtrihet ai prezantim i Islamit?
DR. HOFMANN: Mendoj se ripërtrirja duhet të ndodhë me studimin e sërishëm kontinuitiv të Kur’anit nga ana e brezave të rinj, në mënyrë që ta zbatojnë në çështjet e posakrijuara. Mendoj se çdo brez i cili trashëgon atë paraprak duhet që sërish të pranojë Islamin, pra, që sërish ta studiojë dhe sërish ta kuptojë. Poeti i mirënjohur gjerman, Goethe, ka thënë një fjalë të urtë: “Duhet të meritosh trashëgiminë tënde, që ta posedosh”, d.m.th., nuk mjafton që ta trashëgosh Islamin, por është e domosdoshme që me meritë ta fitosh.

PYETJA: Si mendimtar perëndimor musliman i cili beson në Islam e jeton në Perëndim, jashtë botës islame, si shikoni në qëndrimin i cili konsideron se produkti juridik dhe ideor islam ishte dhe mbeti shumë i dobët në raport me botën dhe njerëzimin?
DR. HOFMANN: Pajtohem plotësisht me ju se kjo do të duhej të jetë kthesë ideale dhe e menduar. Islami është fé për të gjithë popujt, për çka edhe ekspozimi i tij duhet të jetë botëror dhe gjithpërfshirës për secilin. Nëse flasim për prezantimin e Islamit në Perëndim, dhe nëse do të donim që të bashkëpunojmë me Perëndimin, atëherë duhet të njohim njëjtë Lindjen dhe Perëndimin. Nuk mjafton të njohësh vetëm gjërat që kanë të bëjnë me prapavinë e tyre civilizuese, sepse për të përhapur Islamin në Perëndim duhet të njohësh Perëndimin dhe perëndimorët, si dhe fenë krishtere. Krejt kjo ndihmon që ta kuptosh këtë Perëndim, në mënyrë që të mund të merresh vesh me të. Personalisht jam shumë i kujdesshëm ndaj këtyre çështjeve në veprat e  mia të shkruara, sepse jetoj me të gjithë: me Lindjen dhe Perëndimin bashkërisht dhe mund t’ua prezentoj ato njëri-tjetrit.

PYETJA: Kjo mënyrë e prezantimit është pasive kundrejt problemeve dhe temave lidhur me njerëzimin dhe problemet botërore. Për shembull, Lëvizja botërore kundër globalizimit dhe mbisundimit, e cili anon kah të dobëtit dhe të rrezikuarit, edhe pse ka gjëra të përbashkëta me shumë pikëpamje dhe qëllime islame, përse muslimanët nuk marrin pjesë në këto aktivitete dhe cila është arsyeja për këtë? Sipas mendimit tuaj, si mund të ndërtohet prezantimi botëror islam i cili përfshinë këto lëvizje humanitare botërore apo gjen me ta gjëra të përbashkëta?
DR. HOFMANN: Kjo është e saktë dhe këto vërejtje janë me vend. Ekzistojnë drejtime humanitare të cilat meritojnë që të bashkëpunojmë me to dhe të ndajmë me to interesimet e njëjta. Politika izraelite kundër palestinezëve dhe përkrahja e pakufishme amerikane ndaj saj shkaktojnë kritikën dhe neverinë e Evropës, ku ekzistojnë lëvizje të nivelit botëror të cilat u kundërvihen atyre. Rreth këtyre çështjeve ekziston një mungesë e turpshme e muslimanëve, sepse asnjëherë nuk kemi dëgjuar se muslimanët marrin pjesë apo aktivitete kundër shkeljes së të drejtave të njeriut në Ruandë, Amerikën Latine etj. Madje edhe për çështjet që kanë të bëjnë me të gjithë muslimanët nuk ka pjesëmarrje të muslimanëve në këto lëvizje, siç është çështja e Çeçenisë, Kashmirit apo Palestinës. Madje edhe për çështjen e Bosnjës dhe Kosovës muslimanët ishin shumë prapa angazhimit të drejtpërdrejtë që e bënë evropianët dhe amerikanët. Mendoj se kjo nuk është e lidhur ngushtë me çështjen juridike apo ideore, por me vetë muslimanët dhe atë që ata janë duke përjetuar nën regjimet e tyre tirane dhe despotike.

PYETJA: Ekziston një problem tjetër kur flasim për ekzistencën muslimane në Perëndim, duke pasur parasysh se ata janë aty gati gjysmë shekulli, kurse është e dukshme se nuk kanë arritur të themelojnë mendim të veçantë islam apo të drejtë të posaçme islame që ka të bëjë me ekzistencën e tyre. Edhe më tej muslimanët në Perëndim jetojnë nga produkti i inovacionit dhe punës së krijuar nga bota lindore islame. Ç’është arsyeja për këtë? Kur do të mund të flasim për mendim, fikh dhe kulturë të veçantë perëndimore-muslimane që merret me problematikën e tyre?
DR. HOFMANN: Unë nuk mendoj se është ashtu dhe nuk ndaj mendimin se nuk ekziston mendim apo e drejtë e veçantë islame. Përkundrazi, momentalisht ekziston produkt më i madh ideor-juridik islam në Perëndim sesa në Lindje. Për shembull, librat të cilat flasin për Islamin më shumë shtypen në gjuhën angleze se sa në arabisht. Në Perëndim ekzistojnë qendra të mëdha islame të cilat i drejtojnë mendimtarë dhe juristë të mëdhenj që japin mund maksimal në shërbim të së drejtës dhe mendimit islam. Kështu, në Uashington është Taha Ulvani, në Londër Zeki Bedevi etj. Këtë e them nga përvoja, sepse që prej para ca kohësh punoj në kontrollimin e librave të cilat shkruhen mbi Islamin në Perëndim, gjë që prej meje kërkon mjaft lexim. Kjo do të thotë se për çdo ditë lexoj shumë vepra të cilat flasin për Islamin dhe kontrolloj me dhjetëra libra të tillë. Dua të përmend se mendimtarët islam në Perëndim punojnë dhe shkruajnë pa censurë dhe pengim. Veprat e tyre, sipas mendimit tim, janë bazë për avancimin e Islamit dhe përcaktimin e karakteristikave të tij. Pres që muslimanët amerikanë dhe evropianë të bëhen udhëheqës të ripërtrirjes civilizuese në Lindje. Për të vërtetuar fjalët e mia do të përmendi një shembull. Shtëpia Botuese “El-Ubejkan”, e cila është përgjegjëse për shtypjen dhe distribuimin e veprave të mia në Arabinë Saudite, para tre vitesh më ftoi për të mbajtur ligjëratë. Pas ligjëratës së mbajtur, 800 studentë blenë 1500 ekzemplarë të veprave të mia (Islami si alternativë dhe Rruga në Mekke). Me këtë dua të them se jo vetëm që nuk ka shtrëngim, por ekziston dëshirë e madhe për leximin e veprave ideore islame nga Perëndimi. Shembulli tjetër është përkthimi i domethënies së Kur’anit prej Muhammed Asadit, i cili është bërë përkthimi më i njohur dhe më i numërt i Kur’anit në botë.

PYETJA: Edhe më tej mbështetje kryesore e veprave islame juridike dhe ideore në Perëndim janë veprat lindore, po edhe nëse përpunimi përfundimtar bëhet në Perëndim. Emrat të cilat pak më parë i përmendët e vërtetojnë këtë… Taha Ulvani, Zeki Bedevi, Fet’hi Osman… të gjithë këta janë personalitete pjekuria ideore e të cilëve është bërë në Lindje, po madje edhe Këshilli i evropian për fetva që është i themeluar me këtë qëllim, e me të cilin kryeson Shejh Jusuf Kardavi, dhe ku një pjesë e madhe e anëtarëve e Këshillit janë dijetarë nga Lindja. Për këtë unë pyes se a do të ndërtohet së shpejti ndonjë trup islam mendor perëndimor të cilin do ta përbëjnë shkrimtarë, mendimtarë dhe juristë islamë të cilët jetojnë në Perëndim?
DR. HOFMANN: Mendoj se është e drejtë ajo që thatë, por ju përkujtoj se këto personalitete të përmendura mjaft janë të zënë me Perëndimin në ndërtimin e tyre ideor gjatë qëndrimit të tyre në Perëndim. Ndikimi i Perëndimit në veprat e tyre ideore është i madh dhe i dobishëm.

PYETJA: Si e shihni ardhmërinë e muslimanëve perëndimorë pas ngjarjeve të 11 shtatorit?
DR. HOFMANN: Nuk mund të përgjigjet në këtë pyetje pa bërë dallim ndërmjet dy lloj njerëzish në Perëndim. Ekzistojnë ateistë në jetën e të cilëve nuk mund të ndikojë kisha, e as që ata vijnë në të. Gjithashtu, ka njerëz të cilët janë besimtarë të mëdhenj që vizitojnë kishat. Kështu Amerika është e njohur si shtet fetar në të cilin nëse dikush nuk shkon në kishë nuk mund të bëhet kryetar i shtetit. Ndërsa në Evropë gjendja është e krejt ndryshe, ku njerëzit janë shumë të dobët nga feja. Kështu për shembull, kancelari gjerman e konsideron veten ateist dhe haptazi e deklaron një gjë të tillë. Për këtë shkak, Islami duhet të ketë kujdes se si sillet ndaj këtyre dy grupeve.
Pjesa e dytë e përgjigjes në këtë pyetje është se cila është ajo shumicë muslimane në Evropë? Në Gjermani janë turqit, në Francë vëllezërit nga Afrika Veriore, derisa popull shumicë musliman në Britani të Madhe janë pakistanezët dhe indianët. Të gjithë këta emigrantë kanë ardhur për shkaqe të ndryshme. Kështu turqit erdhën për shkaqe thjeshtë ekonomike dhe nuk ka pengesa që të kthehen në atdheun e tyre, sepse nuk janë azilantë politikë. Ndërsa në Francë hasim se emigrantët nga Afrika Veriore kanë ardhur për shkaqe politike. Krahas dallimeve që kanë nga popullata vendase, ata janë shkrirë në mjediset ku jetojnë, edhe pse ka raste kur individë nuk njohin gjuhën e shtetit në të cilin moti janë stacionuar, siç është rasti me turqit në Gjermani.
Duke u ndërlidhur në tërë këtë, do të doja të them se dallimi ndërmjet pakicave muslimane në Perëndim shkon në dobi të muslimanëve amerikanë në raport me muslimanët evropianë, shumica e të cilëve kanë ardhur për shkaqe ekonomike, me ç’rast nuk ishin mjaft të arsimuar apo të aftë për punë. Shumica e muslimanëve amerikanë janë studentë të cilët me kohë kanë transformuar jetën e tyre dhe janë bërë mjekë dhe inxhinierë të njohur, duke zënë me këtë rast pozicione të larta. Për disa amerikanë fjala “musliman” do të ndërlidhej me milioner, duke aluduar në pasurinë e madhe të atyre njerëzve. Është fakt shumë i mirë që, për shembull, në Uashington, Nju Jork apo në ndonjë qytet tjetër çdo i pesti mjek është musliman.


Të gjitha të drejtat i takojnë Shtëpisë Botuese "Furkan ISM" © 2007-2008